کادویی از طرف موش ها!

برندگان جایزه نوبل فیزیولوژی – پزشکی 2007 معرفی شدند. «ماریو کاپچی» و «اولیور اسمیتیز» امریکایی و «مارتین اوانز» انگلیسی به طور مشترک جایزه نوبل فیزیولوژی  امسال را دریافت کردند. هیات داوران اعطای جایزه نوبل، این جایزه را به خاطر کشفیاتی که این سه دانشمند در زمینه سلول های بنیادی جنینی و نوترکیبی DNA در پستانداران انجام داده اند، به آنها اعطا کرد. این کشفیات باعث ایجاد فناوری بسیار قدرتمندی شده است که «هدف گرفتن ژن»(gene targeting) در موش ها نام دارد. این فرآیند در تمامی شاخه های زیست پزشکی، از تحقیقات پایه گرفته تا ابداع و توسعه روش های درمانی جدید کاربرد دارد.

 فناوری «هدف گرفتن ژن» معمولاً برای غیرفعال ساختن ژن های منفرد مورد استفاده قرار می گیرد. چنین آزمایش های ژنتیکی که با دستکاری ژن های منفرد انجام می شود، در نهایت باعث روشن شدن نقش ژن های مختلف در مراحل تکوین جنینی، فیزیولوژی دوران بلوغ، پیری و همچنین ژن های دخیل در انواع بیماری ها می شود.

دانشمندان تاکنون بیش از ده ها هزار ژن موش (تقریباً بیش از نیمی از ژن های موجود در ژنوم پستانداران) را از کار انداخته اند. با توجه به تلاش های بین المللی، در آینده یی نزدیک موش های مهندسی ژنتیکی شده یی خواهیم داشت که در هر کدام از آنها یکی از ژن های موردنظر از کار افتاده است. به گفته هیات داوران اعطای جایزه نوبل با کمک فناوری هدف گرفتن ژن می توان انواع DNAهای نوترکیب را در ژنوم موش ایجاد و با این کار این امکان را به دانشمندان داد تا نقش ژن های منفرد را در سلامتی و بیماری افراد اثبات کنند. قدرت این فناوری در حدی است که محققان می توانند با استفاده از آن ژن موردنظر خود را برای انجام یک کارکرد خاص تغییر دهند. درحقیقت محققان می توانند به کمک این فناوریDNA ژنوم موش را تغییر دهند و امکان ارزیابی جزئیات کارکرد هر ژن را در مدت تکوین جنینی یا در مراحل بعدی فراهم کنند. فناوری «هدف گرفتن ژن» کاربردهای زیادی در پزشکی بالینی دارد. درحقیقت از طریق این فناوری می توان مدل ژنتیکی بیماری انسان را در موش های آزمایشگاهی ساخته و سپس به بررسی تکامل و امکانات درمانی آن پرداخت. در حال حاضر با استفاده از این فناوری بیش از 500 مدل موش مختلف مبتلا به بیماری های انسانی (همچون بیماری های قلبی عروقی و بیماری های تحلیل برنده اعصاب، دیابت و سرطان) ایجاد شده اند.نوبل پزشکی اولین جایزه از 6 جایزه معتبر نوبل امسال است که اعلام می شود. جوایز دیگر به شیمی، فیزیک، ادبیات، صلح و اقتصاد تعلق دارد.