این ششمین  تست زیست شناسی کنکور سراسری سال 87 است. همانطور که قول داده بودم تک تک تست ها را با تمام نکات مورد نیاز و مرتبط و ذکر اشتباهات احتمالی بررسی خواهیم کرد.

 

“محل تولید و فعالیت …….. در سیتوپلاسم سلول انسان است.

1- نوکلئوزوم                   2- کاتالاز               

3- لیزوزیم                      4- سورفاکتانت “

 

تستی تقریبا ساده ..و البته با موضوعی تکراری !.اما قبل از پاسخ به این تست تاکید می کنم که باید محل تولید، محل عملکرد و نوع عملکرد  و جنس موادشیمیایی که در کتاب ذکر شده را بطور کامل بدانید.

برای پاسخ به این تست در تک تک گزینه ها ، محل تولید و فعالیت را بررسی می کنیم :

1- نوکلئوزوم

 محل تولید = هسته تمام سلول های یوکاریوتی ( اجتماع هستیون ساخته شده در سیتوزول و DNA‌ساخته شده در هسته )

محل فعالیت = هسته تمام سلول های یوکاریوتی

زمان ساخت = مرحله S‌از اینترفاز چرخه سلولی

عملکرد = کاهش طول ظاهری مولکول DNA به کمک پروتئین های هسته ای ( به ویژه هیستون ها)

جنس = نوکلئوپروتئین ( 8 مولکول هیستون+ دو دور مولکول DNA دورشته ای)‌

2- کاتالاز

محل تولید= ریبوزوم های آزاد سیتوزول در برخی  از سلول ها به خصوص کبد وکلیه( سیتوپلاسم)

محل فعالیت = پراکسی زوم ( سیتوپلاسم)

عملکرد= تجزیه آب اکسیژنه ( پراکسید هیدروژن) جهت سم زدایی

جنس = پروتئین آنزیمی

3- لیزوزیم

محل تولید = شبکه آندوپلاسمی زبر سلول های ترشح کننده ( سیتوپلاسم)

محل فعالیت= خارج از سلول به عنوانی از بخش اول سد دفاع غیر اختصاصی

عملکرد= تجزیه کندده دیواره سلولی پپتیدوگلیکانی بسیاری از باکتری ها

جنس= پروتئین ( گلیکوپروتئین) آنزیمی – دفاعی

4- سورفاکتانت

محل تولید = شبکه آندوپلاسمی برخی سلول های پوششی کیسه هوایی

محل فعالیت = خارج از سلول پوششی ریه( سطح داخل کیسه های هوایی )

عملکرد = کاهش نیروی همچسبی و دگر چسبی ملکول های آب و تسهیل عمل دم

جنس = لیپوپروتئین

پس پاسخ همان گزینه 2 خواهد بود…

و اما نکات تکمیلی :

نکته1- علاوه بر نام ، باید محل تولید و محل عملکرد ، نوع عملکرد( وظیفه)‌  تمام مواد ( و به ویژه پروتئین های ) موجود در کتاب درسی را بدانید .همچنین باید بدانید که برخی پروتئین ها قبل از ترشح فعال نیستند و پس از آن فعال می شوند ولی برخی قبل از ترشح هم فعال هستند ( مثلا پادتن ها)‌.برای تمرین می توانید از چند ماده زیر شروع کنید:

الف- کلا‍ژن         ب- سلولز                      ج- لاکتوز                        د- لاکتاز                         ه- لاکتوژن                      و- کراتین

ز- آلبومین          ح- کازئین           و- لیزوزیم          ز- ایمونوگلوبولین            ح- میکروتوبول                ط- ریز زشته

ی- پپسینوژن     ک- پپسین          ل- گاسترین       م- سکرتین         ن- رنین                                     ث- صفرا

ق- انواع هورمون های دیگر( برای بررسی می توانید به جدول کامل هورمون ها در همین سایت مراجعه کنید)

ف- انواع آنزیم های دیگر ( مثل DNA پلمیراز – RNA پلیمراز- هلیکاز- لیگاز- محدود کننده- rRNA  و ….)

نکته 2- نکات تکمیلی مربوط به آنزیم لیزوزیم :

الف- یک آنزیم پروتئینی ( در واقع گلیکوپروتئینی …چرا؟) است که در شبکه آندوپلاسمی زبر برخی سلول های پوششی ساخته و ترشح ( اگزوسیتوز) می شود مثل سلول های پوست ، مخاط لوله گوارش و تنفس، میزراه …و غدد اشکی چشم …بزاق …)

ب- عملکرد اصلی آن ، حل کردن و در واقع تجزیه کردن دیواره سلولی پپتیدوگلیکانی باکتری ها ( یو باکتری یا آرکی باکتری ؟ چرا؟)‌

ج- عملکرد لیزوزیم به طور مستقیم باعث مرگ باکتری نمی شود، اما چون دیواره سلولی باکتری را تخریب می کند و می دانیم دیوراه از عوامل اصلی حفاظت اکثر باکتری هاست، بنابراین این عامل حفاظتی از بین می رود و باکتری نابود می شود. به عنوان مثال یکی از عوامل مقاومت باکتری در برابر تورژسانس( آماس) زیاد، همین دیواره سلولی است. وقتی لیزوزیم موجود در بزاق ، دیواره پپتیدوگلیکانی باکتری را تخریب می کند، غشاء سلولی باکتری دیگر نمی تواند در برابر فشار تورژسانس مقاومت کند و در واقع می ترکد !!‌

نکته 3- نکات تکمیلی مربوط به کاتالاز :

الف- کاتالاز را در شیمی ، پراکسیداز می نامند ، چون پراکسید هیدروژن( همان آب اکسیژنه =H2O2)‌ را تجزیه می کند.

ب- محل تولید کاتالاز ( مثل سایر پروتئین ها و آنزیم های پراکسی زوم و همچنین پروتئین های ورودی به میتوکندری و یا کلروپلاست و هسته ) ریبوزوم های آزاد موجود در سیتوزول هستند و نه ریبوزوم های سطح خارجی شبکه آندوپلاسمی زبر و غشاء خارچی هسته !!!

ج- عملکرد کاتالاز در داخل پراکسی زوم ها ( سم زدایی ) باعث آزاد شدن گاز اکسیزژن می شود که از آن برای تولید اسفنج مصنوعی هم استفاده می شود.

توجه کنید که آب اکسیژنه به عنوان محصول فرعی برخی از واکنش های پراکسی زومی تولید می شود و همان جا توسط کاتالاز تجزیه می گردد .( در واقع احیاء شده و آب تولید می کند)

د- تا مدت ها دانشمندان دو اندامک "لیزوزوم" و " پراکسی زوم" را به دلیل شباهت های زیادی که داشتند ( به خصوص از نظر اندازه ) یکی می دانستند، اما وقتی مشخص شد که آنزیم های داخل آن ها و عملکردشان و منشاء شان هم  با هم متفاوت است از هم جدا شدند و در واقع پر اکسی زوم کشف شد!‌

ه- آنزیم های لیزوزوم برخلاف پراکسی زوم در ریبوزوم های شبکه آندوپلاسمی زبر ساخته می شوند و به کمک وزیکول انتقالی – پس از عبور از گلژی_ به لیزوزوم می رسند ولی آنزیم های پراکسی زوم( مثل کاتالاز) همانطور که در نکات قبلی هم اشاره شد، در ریبوزوم های آزاد سیتوزولی ساخته می شوند و برای رسیدن به مقصد( پراکسی زوم) از وزیکول انتقالی استفاده نمی شود.

نکته 4- نکات مربوط به سورفاکتانت :

الف– یک ماده لیپوپروتئینی ترشحی از برخی سلول های پوششی سنگفرشی ساده کیسه های هوایی شش هاست.

ب– عملکر اصلی آن کاهشش کشش سطحی در لایه نازک آب داخل کیسه های هوایی ( شکستن پیوند های هیدروژنی میان مولکول های آب)‌ و در واقع کاهش نیروی هم چسبی میان مولکول های آب و دگر چسبی میان مولکول های آب و جدار کیسه های هوایی است. به این ترتیب باعث راحت تر باز شدن کیسه های هوایی حین عمل دم می گردد.

ج- تولید و ترشح آن توسط برخی سلول های پوششی کیسه هوایی( و نه همه آن ها) در اواخر جنینی انجام می گیرد. اگر نوزاد قبل از تولید این ماده به دنیا بیاید دچار مشکلات تنفسی خواهد شد که البته امروزه در بیمارستان های مجهز قابل درمان است.

خوب…فعلا کافیست…بقیه اش با شما !‌

دکتر علیرضا اکبرپور