اگر خاطرتان باشد، در روز معلم ایرانی امسال در این جا مطالبی راجع به روز جهانی معلم خدمتتان عرض کردم . با توجه به این که دو روز پیش ، روز جهانی معلم بود مقاله ای جالب در روزنامه اعتماد به چاپ رسید که در این جا بدون هیچ گونه تغییری تقدیم تان می شود:

پنجم اکتبر برابر با 13 مهرماه روز جهانی معلم است. در سال های اخیر بزرگداشت این روز مورد توجه تشکل های صنفی و بخش هایی از جامعه معلمان ایران قرار گرفته است. به این ترتیب با دو روز معلم رو به رو هستیم؛12 اردیبهشت و13 مهر. اولی روز ملی معلم و دومی روز بین المللی معلم است. امسال روز جهانی معلم به جمعه افتاده است. آیا دولت و مسوولان وزارت آموزش و پرورش از وجود چنین روزی خبر ندارند؟ آیا دولت ایران با نامگذاری چنین روزی به نام معلم مخالف است و اگر چنین است چرا مخالفت خود را صریحاً ابراز نمی کند؟

وزرای قبلی با سکوت از کنار روز جهانی معلم می گذشتند. تنها مرتضی حاجی در سال 83 این سنت را شکست. تقویم سال86 را با هم ورق می زنیم. تنها مناسبت ثبت شده در تاریخ 13 مهر روز نیروی انتظامی است و نامی از روز معلم دیده نمی شود. قبل از پاسخ به این پرسش ها ابتدا به دو سوال مقدماتی جواب می دهم. چه کسانی روز 5 اکتبر را روز معلم اعلام کرده اند و چرا؟ و دوم اینکه در 5 اکتبر چه اتفاقی افتاده است؟

یونسکو؛5 اکتبر از سوی یونسکو روز معلم نامیده شده است. «سازمان آموزشی، علمی و فرهنگی ملل متحد» را به اختصار یونسکو می نامند. کلمه یونسکو هیچ معنایی ندارد و مرکب از 6حرف لاتین است که هر حرف معرف یکی از کلمات تشکیل دهنده نام این سازمان است.

این سازمان در سال 1945 میلادی، درست پس از پایان جنگ جهانی دوم و با این استدلال پا گرفت که جنگ ها نخست در ذهن بشر شکل می گیرد، پس دفاع از صلح نیز باید از ذهن بشر شروع شود. نماینده ایران در 4 نوامبر سال 1946 میلادی (1325 شمسی) اساسنامه یونسکو را امضا کرد. دو سال بعد، در تاریخ 15تیرماه 1327، مجلس شورای ملی عضویت قطعی ایران را به تصویب رساند و سرانجام اساسنامه کمیسیون ملی یونسکو در 13 ماده در سال 1328 ه.ش. توسط هیات وزیران تصویب شد.

بعد از پیروزی انقلاب این اساسنامه مورد بازنگری قرار گرفت و سرانجام در 17 ماده و4 تبصره تنظیم و پس از تایید وزارت فرهنگ و آموزش عالی در جلسه مورخ 29 شهریورماه سال 1366 توسط هیات وزیران به تصویب رسید. ایران یکی از اعضای اولیه این نهاد وابسته به سازمان ملل بوده و عضویت آن بعد از انقلاب نیز ادامه داشته است.

برخی از ایرانیان نسبت به فعالیت مجامع بین المللی نظر منفی دارند و معتقدند که نهاد های بین المللی چیزی جز ابزار سلطه و غارت نیستند. عده یی هم معتقدند که این گونه نظرات نوعی فرافکنی و فرار از زیر بار مسوولیت است و باید عوامل عقب ماندگی را در داخل کشور جست وجو کرد. این یادداشت گنجایش پرداختن به چنین بحثی را ندارد اما به فرض حتی اگر نظر گروه اول درست باشد، باز هم یونسکو را نمی توان آلت دست دولت های غربی دانست زیرا مرکز عمل و معرف هر کشور در یونسکو کمیته ملی یونسکو است.

در ایران رئیس این کمیته وزیر علوم، تحقیقات و فناوری است. این کمیته که در راس آن یک مقام دولتی قرار دارد برقراری ارتباط بین یونسکو و نهادهای علمی، آموزشی و فرهنگی داخل کشور را برعهده دارد. در شورای عالی کمیته ملی علاوه بر وزیر علوم، وزرای خارجه، ارشاد اسلامی، آموزش و پرورش و رئیس سازمان حفاظت از محیط زیست و صدا و سیما نیز حضور دارند. دبیرکل کمیته ملی یونسکو هم با ابلاغ وزیر منصوب می شود. می بینید که فضایی برای هیچ گونه رخنه احتمالی وجود ندارد.

امریکا قهر کرد؛ ساختار یونسکو کاملاً دموکراتیک است و مثلاً با شورای امنیت فرق دارد. برنامه ها و تصمیمات یونسکو در مجمع عمومی این نهاد که سالی یک بار تشکیل می شود، اتخاذ می گردد. در مجمع همه کشور ها دارای حقوق مساوی هستند. فقیر و غنی، توسعه یافته و در حال توسعه هر کدام یک رای دارند. هیچ کشوری حق وتوی تصمیمات این سازمان را ندارد. مدیرکل یونسکو توسط کنفرانس عمومی و برای مدت شش سال انتخاب می شود.

دبیرکل کنونی که در سال 1999 میلادی انتخاب شد کویی چیروماتسویورا از کشور ژاپن است. دبیرکل قبلی یک روشنفکر اسپانیایی به نام فدریکو مایور بود که تمایلات چپ گرایانه و ضدامریکایی داشت. در ربع قرن میلادی گذشته، یونسکو زیر نفوذ افکار غیرمتعهدها و روشنفکران جهان سومی قرار داشت. کار به جایی رسید که امریکا در سال 1984 و انگلستان در سال 1985 یونسکو را به حالت اعتراض و قهر ترک کردند. انگلستان در سال 1997 و ایالات متحده در سال 2003 به این سازمان بازگشتند. نکته دیگر اینکه توصیه های یونسکو سیاسی نیست. حفظ میراث فرهنگی و آثار باستانی یا آموزش برای همه یا تاکید بر آموزش مهارت های زندگی و آموزش های فنی – حرفه یی در برنامه های آموزشی توصیه های کلی و فراسیاسی است. برای یونسکو فرق نمی کند که اثر تاریخی مورد حمایت مجسمه بودا در بامیان افغانستان باشد یا میدان نقش جهان اصفهان یا معبدی در هند یا آرامگاه کورش در پاسارگاد. به عنوان نمونه قرار است بازسازی حرمین امامان شیعه در سامرا بعد از ماه رمضان با مشارکت یونسکو آغاز شود. آن گونه که برخی از مقامات آموزش و پرورش تصور می کنند یونسکو با آموزش مهارت های مومنانه هم مخالفتی ندارد. اصلاً یونسکو اهرمی برای تحمیل نظرات خود به کشورها ندارد. به عنوان مثال یونسکو نمی تواند چیزی را بر آموزش و پرورش ایران تحمیل کند. ارتباط یونسکو با محافل و موسسات فرهنگی و آموزشی داخل کشور از طریق کمیته ملی یونسکو است که نگاهی به ترکیب اعضای آن نشان می دهد چنین تصوری کودکانه و بسیار بعید است.

روز جهانی معلم؛ در چهل و چهارمین اجلاس وزرای آموزش و پرورش که در تاریخ 3 تا8 اکتبر سال 1994 در شهر ژنو برگزار شد، فدریکو مایور دبیرکل وقت پیشنهاد کرد که مجمع روزی را به نام روز معلم اعلام کند. این پیشنهاد از سوی مجمع تصویب شد. در این اجلاس 70 وزیر،27 معاون وزیر و38 ناظر از 135 کشور جهان حضور داشتند. جالب اینکه امریکا و انگلیس در این اجلاس حضور نداشتند و هنوز به یونسکو بازنگشته بودند.

از ایران نیز هیاتی به ریاست محمدعلی نجفی در این اجلاس شرکت کرده بود. اعضای هیات ایرانی عبارت بودند از سیروس ناصری، غفرانی، نادرقلی قورچیان، عباس صدری، محمود مهرمحمدی و حسین معینی. هیات ایرانی به این پیشنهاد رای مثبت داد. از سال 95 به بعد، این روز همه ساله با صدور اطلاعیه و چاپ پوستر و طرح شعار های جذاب در مورد اهمیت کار معلمان جشن گرفته می شود.

برگزاری مراسم در سطح ملی برعهده کشور ها گذاشته شده است. طرح این پیشنهاد از سوی فدریکو مایور را می توان چرخشی در دیدگاه های یونسکو نسبت به آموزش و پرورش دانست. تا قبل از این اجلاس مشکلات آموزش و پرورش را ناشی از کمبود سرمایه گذاری های فیزیکی می دانستند اما با بحث هایی که در اجلاس 44 صورت گرفت این نظر تقویت شد که برای بالا بردن کیفیت آموزش باید کیفیت کار و زندگی معلمان ارتقا یابد و معلم از جایگاه اجتماعی مناسبی بر خوردار شود. توصیه یونسکو به کشور های عضو ایجاد شرایط مناسب کار و زندگی برای معلمان و تقویت امید و اعتماد در میان آنها است.

براساس آمارهای یونسکو یک سوم از جمعیت 60 میلیونی معلمان جهان زیر خط فقر زندگی می کنند. سطح زندگی و رفاه معلمان در کشورهای در حال توسعه سال به سال کاهش می یابد و جاذبه های شغل معلمی برای جوانان جویای کار کمتر شده است.

سوالی که ممکن است مطرح شود این است که چرا پنج اکتبر؟ مجمع عمومی سال 1994از 3 تا 8 اکتبر برگزار شد. این روز به مناسبت صدور بیانیه مشترک یونسکو/ سازمان بین المللی کار پیرامون وضعیت آموزگاران که روز پنج اکتبر 1966 امضا شده بود روز معلم نامگذاری شد. در تاریخ پنج اکتبر 1966میلادی پس از کنفرانس ویژه مقام و منزلت معلم که توسط یونسکو در شهر پاریس برگزار شد توصیه نامه یی در 13 فصل و146 بند تهیه شد.

جای خالی در تقویم؛ فعالان صنفی با تعجب می پرسند چرا وزرای آموزش و پرورش این روز را در تقویم های خود یادداشت نکرده اند و حتی یک تشکر خشک و خالی را در روز جهانی معلم از معلمان دریغ می دارند. تنها در مهرماه سال 83 وزارت آموزش و پرورش دل به دریا زد و با صدور اطلاعیه یی به تقارن آغاز سال تحصیلی با روز جهانی معلم اشاره کرد و از واحد های آموزشی خواست با برپایی جشن و سرور و مراسم ویژه، سال تحصیلی را با تعظیم و گرامیداشت مقام معلم آغاز کنند. روابط عمومی وزارتخانه هم پوستری چاپ کرد.

معلمان و روز معلم؛ روند نگران کننده یی که از 18 سال پیش آغاز شده و کسی هم به فکر چاره یی برای آن نیست زوال شغل معلمی به عنوان یک حرفه تخصصی و تمام وقت است. در جامعه و در میان مردم نیز معلمی اعتبار خود را از دست داده است. معلم دیگر الگوی جوانان نیست و افراد تحصیلکرده و باهوش دیگر داوطلب شغل معلمی نیستند.

معلم دیگر به شغل خود افتخار نمی کند. معلم انسانی ژنده پوش، غمگین و مضطرب است که در حل نا معادله پیچیده دخل وخرج زندگی درمانده است. روز معلم چه جهانی و چه ملی و مذهبی برای معلم جز غم و اندوه چه دستاوردی دارد. امسال هم که این روز متفاوت با هر سال است. گل بود به سبزه نیز آراسته شد. شرح درد و رنج معلمان این روزها نقل مجالس و محافل است.

در حالی که آموزش و پرورش ما با چالش های اساسی روبه رو است و نظام آموزشی ما به دلیل بی اعتنایی به تحولات و پیشرفت های دنیا گرفتار رکود و بحران است، ما همچنان درگیر بحث های پایان ناپذیر در مورد تقدم یا تاخر تعلیم برتربیت و ماجراهای گزینش معلمان و تغییرات چندین باره کتاب های علوم انسانی برای تطبیق روایت های تاریخی با وقایع و تحلیل های روز و اخیراً فلسفه آموزش و پرورش هستیم. آیا وقت آن نرسیده که نگاه مسوولان به آموزش و پرورش واقعی شود و به جای تکرار شعار های سیاسی و بار کردن همه وظایف به دوش نحیف آموزش و پرورش توقعات خود را از این وزارتخانه واقعی کنیم.

 منبع : اعتماد